Chifu Mangosuthu Buthelezi, ambaye amefariki akiwa na umri wa miaka 95, alikuwa mtu mashuhuri katika siasa za Afrika Kusini, aliyesifiwa kama "kiongozi bora" na Rais Cyril Ramaphosa.
Wakati wa ubaguzi wa rangi, alikuwa waziri mkuu wa Bantustan ya KwaZulu: eneo lililokuwa na uhuru lililotengwa kwa Wazulu na serikali ya nchi hiyo yenye msimamo mkali.
Utawala wake ulionekana sana kama utawala wa vibaraka: tegemezi kwa serikali ya Afrika Kusini kwa mamlaka, isiyovumilia upinzani wa kisiasa na inaongozwa na Inkatha - chama alichoanzisha mwaka 1975.
Aliungana na chama cha African National Congress (ANC) katika mapambano dhidi ya ubaguzi wa rangi na kufanya kampeni ya kuachiliwa kwa Nelson Mandela.
Lakini alipinga msimamo wa ANC kuhusu hatua za kutumia silaha na vikwazo vya kimataifa, akisema kuwa viliwadhuru Waafrika Kusini weusi.
Wakati wa kipindi cha mpito kuelekea demokrasia ya vyama vingi, Buthelezi alihofia kufifia kwa madaraka yake. Alidai mfumo wa serikali ya shirikisho zaidi, wenye dhamana kwamba hadhi ya viongozi wa jadi wa Kizulu ingeheshimiwa.
Chama cha ANC hakikukubaliana, na takriban watu 12,000 walikufa katika mapigano makali kati ya Inkatha na wafuasi wa Nelson Mandela mwanzoni mwa miaka ya 1990, ambayo inaaminika kuwa yalichochewa na serikali ya ubaguzi wa rangi.
Baadhi walihofia ghasia hizo zingesababisha vita vya wenyewe kwa wenyewe, lakini hatimaye Buthelezi alijiunga na serikali ya umoja wa kitaifa ya Mandela mwaka 1994. Licha ya kuendelea kwa mvutano, alihudumu kama waziri wa mambo ya ndani kwa muongo mmoja.
Chama chake cha Inkatha Freedom Party (IFP) kilijitahidi kupanua wigo wake wa kisiasa zaidi ya msingi wake kati ya Wazulu, kabila kubwa zaidi nchini humo, lakini Buthelezi alinusurika majaribio kadhaa ya kumwondoa madarakani.
Hatimaye alijiuzulu kama rais wa IFP mwaka wa 2019: mmoja wa manusura wakuu wa siasa za Afrika Kusini, na mmoja wa viongozi wachache wa nchi za zamani zilizokuwa na uhuru ambazo zilikuwa enzi ya baada ya ubaguzi wa rangi.
Maelfu waliuawa katika mapigano kati ya wafuasi wa Inkatha na African National Congress
Chifu Mangosuthu Buthelezi alizaliwa katika iliyokuwa kusini-mashariki mwa Zululand tarehe 27 Agosti 1928.
Mama yake alikuwa Princess Magogo kaDinzulu, dadake mfalme wa Wazulu na mwimbaji maarufu wa nyimbo za kitamaduni.
Mfalme alikuwa amepanga ndoa yake na babake Buthelezi - kiongozi wa ukoo wenye nguvu - ili kuzuia mpasuko kati ya familia zao mbili.
Akiwa na umri wa miaka 14, aliambiwa kwamba baba yake amefariki.
Alipelekwa kwenye nyumba ya familia. Kwa kufuata mila ya Wazulu, aliichoma ardhi kwa mkuki kuonyesha mahali kaburi linapaswa kuchimbwa na kudai urithi wake kwa sauti kubwa.
Buthelezi alisoma katika Chuo cha Adams, shule ya kimishenari inayojulikana karibu na Durban, lakini mwaka wa 1948 - alipoanza chuo kikuu huko Eastern Cape - Chama cha Taifa kilichaguliwa na kuanza kutekeleza ubaguzi wa rangi.
Alijiunga na ANC, akifanya kampeni dhidi ya utawala mpya pamoja na Nelson Mandela na Oliver Tambo.
Chifu Buthelezi alifanya kampeni dhidi ya ubaguzi wa rangi na Nelson Mandela, lakini mahusiano yaliharibika baadaye
Uharakati wake wa kisiasa ulimfanya kufukuzwa chuo kikuu, kwa hivyo alirudi KwaZulu-Natal kuchukua majukumu yake kama chifu wa ukoo wa familia yake.
Alimuoa Irene, mwanafunzi wa uuguzi kutoka Johannesburg. Baba yake alisemekana kuwa na wake karibu 40, lakini - kama Mwanglikana anayefanya - chifu huyo mpya alipinga shinikizo la Wazulu la kuoa wake zaidi.
Mnamo 1954, Mfalme Cyprian alimteua kama waziri mkuu wake wa jadi. Wadhifa huo ulikuwa wa juu, ambao kwa kawaida huchukuliwa na mtu wa familia ya Buthelezi.
Muongo mmoja baadaye, alionekana kinyume na Michael Caine katika filamu ya Kizulu. Alicheza nafasi ya babu yake wa maisha halisi, King Cetshwayo kwenye vita vya Rorke's Drift.
Kufikia sasa, mamlaka za kwanza za Kibantu zilikuwa zimeanzishwa na Buthelezi alichaguliwa kama Mtendaji Mkuu wa KwaZulu. Katiba mpya iliwekeza nguvu zote za utendaji ndani yake, na kumweka mfalme kwa jukumu kubwa la sherehe.
Alianzisha msingi wake mwenyewe wa mamlaka kwa kuunda Inkatha, kwa dhahiri ili kufanya kampeni kwa ajili ya haki zisizoweza kuondolewa za Wazulu na kuhamasisha dhidi ya utawala wa wazungu.
Lakini, kwa kuungwa mkono na chama chake kipya, Buthelezi alitawala kwa "mkono wa chuma".
Uanachama wa chama ulikuwa wa lazima kwa wale ambao hawakutaka kupoteza kazi zao.
Waziri mkuu alichukua udhibiti wa kibinafsi wa fedha za taifa lake na udhibiti wa mwisho wa polisi.
Katika kipindi chote cha ubaguzi wa rangi, Buthelezi alipinga - uhuru wa jina moja tu - ambao serikali ya Afrika Kusini iliwapa Wabantustans.
Chifu Buthelezi aliamini kuwa vikwazo vya kimataifa viliwaumiza vijana weusi wa Afrika Kusini
"Afrika Kusini ni nchi moja," alitangaza. "Ina hatima moja. Wale wanaojaribu kugawanya ardhi tuliyozaliwa wanajaribu kuzuia wimbi la historia."
Lakini baadhi ya wanaharakati wa kupinga ubaguzi wa rangi walikosoa msimamo wake.
Steve Biko, mwanaharakati mkuu wa Black Consciousness ambaye baadaye alikufa baada ya kupigwa na idara za usalama za Afrika Kusini, alisema Buthelezi alikuwa akinyonywa na utawala wa kibaguzi na si - kama kiongozi wa Inkatha aliamini - kufanya kazi ndani ya mfumo huo ili kuudhoofisha.
Uhusiano wake na uongozi wa ANC uliohamishwa ulidorora zaidi mwishoni mwa miaka ya 1970.
ANC ilikuwa katika muungano na Chama cha Kikomunisti cha Afrika Kusini, wakati Buthelezi alikuwa mpiganaji mkali wa ukomunisti. Alifikiri shirika hilo lilikuwa na watu wengi wa Ki-Marx na lilikataa kutoa nyumba salama kwa wanachama wa mrengo wake wenye silaha.
Alishawishi kuondolewa kwa vikwazo vya kiuchumi dhidi ya Afrika Kusini, akisisitiza kuwa jukumu lake ni kuona watoto weusi wakilishwa na kuvishwa nguo.
Buthelezi alisifiwa kwa mtazamo wake na Waziri Mkuu wa Uingereza Margaret Thatcher, lakini mwanaharakati mmoja wa ANC alimtaja kama "mwanamke wa serikali" wa Afrika Kusini ambaye "anaishi katika paradiso ya mjinga".
Askofu Mkuu Desmond Tutu hata ilimbidi kumtaka aondoke kwenye mazishi kwa sababu waombolezaji wengi weusi walikuwa wakirusha mawe.
0 Comments